Vezani sadržaj - Zeolit tipa A

Opšti deo
Zeoliti su kristalni hidratisani alumosilikati elemenata I i II grupe periodnog sistema, natrijuma, kalijuma, kalcijuma, magnezijuma i barijuma. U prirodi je pronađeno oko 40 minerala  zeolitskog tipa a predpostavlja se da su nastali kristalizacijom iz vodenih rastvora za vreme zadnjeg stadijuma magmatske aktivacije ili delovanjem  morske vode na vulkanske  sedimente prilikom  vulkanske erupcije pod morem. Osobine zeolita i njihova  jedinstvena fizičko-hemijska svojstva, omogućila su primenu u mnogim naučnim disciplinama : neorganskoj i organskoj hemiji, fizičkoj hemiji, kaloidnoj hemiji, biohemiji, katalizi i svim tipovima procesnog hemijskog inženjerstva.

          Godine 1948. , engleski naučnik Ričard Barer prvi   put je napravio sintetički zeolit a do danas je sintetisano  više od 150 različitih tipova zeolita koji su obeležili drugu polovinu dvadesetog veka. Zbog niza osobina koje karakterišu zeolite, mnogi ih smatraju  neorganskim ekvivalentima enzima.

Struktura i tipovi zeolita
Zeoliti su  alumosilikati trodimenzionalnih struktura. Osnovne strukturne izradjivačke jedinice  čine  atomi silicijuma i aluminijuma koji se nalaze u centru tetraedra na čijim su rogljevima atomi kideonika. AlO4 tetraedri nastaju zamenom Si sa Al u SiO4 tetraedru  pri čemu se pojavljuje višak negativnog  naelektrisanja koje kompenzuju kationi uglavnom alkalnih metala i koji predstavljaju pokretne jone u strukturi. Osnovna izgradjivačka jedinica je kruji oktaedar koji ima  šest kvadratnih i osam šestougaonih srana i u zavisnosti od načina spajanja ovih krujih oktaedara obrazuje se zeolit A ili X tipa.

Kod A tipa zeolita, oktaedri se spajaju preko kvadratnih strana pri čemu nastaje dvostruki četvoročlani kiseonični prsten a kod X tipa, oktaedri se spajaju preko šestougaonih strana i nastaje dvostruki šestočlani kiseonički prsten, odnosno heksogoualna prizma. Kod A tipa pri spajanju se formira kovez promera 11,4 A sa ulaznim prečnikom 4,3 A a kod X tipa nastaje tzv. superkovez promera 13 A i ulazom 8-10 A, zavisno od vrste kationa.

Pored A I X tipova zeolita, sintetizovan  je i Y tip i veliki broj varijanti ovih tipova. Ova tri tipa zeolita pored  različite strukture imaju i različit odnos Al2O3/SiO2. Navedeni tipovi zeolita služe kao sušači, za separaciju i koncentrovanje gasova, kao katalizatori i nosioci katalizatora u hemijskim reakcijama, jonski izmenjivači, hidrofobni materijali u poljoprivredi kao nosioci mikro elemenata, zamena polifosfata u deterdžentima i dr.

Hemijska
definicija proizvoda
Alkalni
alumosilikat. Jasno definisana kristalna rešetka. Struktura zeolita je takva da
sadrži molekule vode i izmjenjive katjone u kanalima i kavezima strukture. Voda
i katjoni su lako pokretni kroz kristal zeolita.